Line

| NL | DE |

Line

dtl Rosart Project

Jacques-François Rosart (1714–1777) was een talentvolle en uiterst productieve stempelsnijder uit de Zuidelijke Nederlanden die voornamelijk werkzaam was in Haarlem en Brussel. Alhoewel hij werd geboren tijdens de barok, speelde het grootste gedeelte van zijn beroepsloopbaan zich af gedurende de rococo en het vroege neoclassicisme: tenslotte publiceerde Rosart zijn beroemdste letterproef in 1768. De daarin afgebeelde lettertypen tonen een mix van stijlelementen en details uit voornoemde stijlperioden.
        Rosarts plaats in de geschiedenis van het letterontwerpen is enigszins onderbelicht, vooral als in aanmerking wordt genomen dat hij erg belangrijk was voor drukwerkindustrie in het achttiende-eeuwse België. Zijn œuvre omvat een enorm aantal lettertypen voor tekst- en displaytoepassingen, honderden typografische ornamenten, en verschillende sets sierkapitalen.

In de tweede helft van de jaren negentig van de vorige eeuw begon de Dutch Type Library aan de productie van een revival gebaseerd op Rosarts ‘Missel Romain’ and ‘Missel Italique’ onder auspiciën van Frank E. Blokland, de oprichter van dtl. Hiervoor werd door de dtl Studio een van de drie exemplaren van Rosarts 1768 letterproef uit de collectie van de Koninklijke Bibliotheek België integraal gescand.
        Opmerkelijk is het feit dat dit hetzelfde exemplaar bleek te zijn dat in 1973 was gebruikt voor een door Fernand Baudin en Netty Hoeflake geannoteerde facsimile. Op basis van dit digitale materiaal werd een initiële set werktekeningen gemaakt voor het handmatig digitaliseren in het ikarus-formaat.

Twintig jaar later is dit project nog steeds gaande en meer recentelijk werd het uitgebreid met een samenwerkingsverband tussen vijf laureaten van de Expert class Type design (EcTd) 2014–2015 cursus van het vermaarde Plantin Instituut voor Typografie in Antwerpen, waarvan de docent Dr. Blokland is. De laureaten werken alweer een aantal jaren tezamen aan een omvangrijk deel van het project: het produceren van een reeks digitale tekst- en displaylettertypen, sierkapitalen en ornamenten gebaseerd op stempels, matrijzen en drukletters van Rosart.
        Deze onderneming zal uiteindelijk resulteren in een omvangrijke collectie fonts: acht gewichten/stijlen gebaseerd op Rosarts tekst- en displaylettertypen zullen worden uitgegeven door de Revolver Type Foundry van Lukas Schneider. Daarnaast zullen meer dan 800 ornamenten en vier sets sierkapitalen worden gepubliceerd door de Dutch Type Library. Deze fonts worden geproduceerd door Walda Verbaenen en Michel Paré.
        Ook zullen twee boekwerkjes worden gemaakt, waarvan een over Rosarts ornamenten en een over de tekst- en displayletters en de sierkapitalen, tezamen met een toelichting op de achterliggende onderzoeks- en productieprocessen.

Het grootste deel van Rosarts lettergieterijmateriaal is opgeslagen in het Museum Enschedé, dat tegenwoordig onderdeel uitmaakt van het Noord-Hollands Archief. Dit is niet opmerkelijk gezien het feit dat de belangrijkste 18de-eeuwse lettergieterij in de Nederlanden onderdeel uitmaakte van drukkerij Joh. Enschedé in Haarlem. De groep EcTd-laureaten begon echter met het onderzoeken van het historische materiaal van Rosart dat zich bevindt in de collectie van het Museum Plantin-Moretus in Antwerpen.
        Stempels, matrijzen en loden letters zijn in de achterliggende jaren intensief bestudeerd, nauwkeurig gedocumenteerd en gereproduceerd tot in detail. Het gebruik van historisch materiaal om inzicht te verkrijgen in de basis van, en de verhouding tot de praktijk van de hedendaagse digitale letterontwerper, zal besproken worden in voornoemde boekjes over Rosarts ornamenten, tekst- en displaylettertypen en sierkapitalen.

De vraag zou gesteld kunnen worden wat de toegevoegde waarde van een revival is in een tijd waarin meer en meer lettertypen worden ontwikkeld. Meer specifiek: wat is precies de toegevoegde waarde van Rosarts letterontwerpen? In zijn eigen tijd werd hij bevoordeeld niet van hetzelfde niveau geacht als zijn vermaarde collega Johann Michael Fleischmann, op wiens werk dtl Fleischmann is gebaseerd. Eeuwen later was ook Daniel Berkely Updike verre van positief over Rosart’s œuvre in Printing Types: Their History, Forms, and Use (1922).
        Echter, de lettertypen van Rosart tonen een uitgelezen rijkdom aan details die ongetwijfeld een verrijking vormen van het hedendaagse typografisch palet.

Dit is niet de eerste set van digitale revivals gebaseerd op de lettertypen van Rosart die verschijnt maar het is de meest uitgebreide collectie in deze categorie ooit. Dit geldt niet alleen voor Rosarts lettertypen maar voor ongeacht ieder achttiende-eeuwse stempelsnijder.

Jacques-François Rosart (1714–1777) war ein sehr talentierter und produktiver Stempelschneider südniederlande. Er arbeitete hauptsächlich in Haarlem, Holland, und in Brüssel, Belgien. Obwohl er im Zeitalter des Barocks geboren wurde war Rosart größtenteils im Zeitalter des Rokoko und auch des frühen Neoklassizismus tätig. Seine berühmteste Schriftprobe wurde schließlich im Jahr 1768 veröffentlicht. Daher zeigen Rosarts Schriften eine Mischung aus Elementen und Details dieser Stilepochen.
        Rosart findet in der Geschichte der Schriftgestaltung eher wenig Beachtung, obwohl er für die Druckindustrie in Belgien im 18. Jahrhundert von großer Bedeutung war. Sein Œuvre umfasst eine enorme Anzahl von Schriftentwürfen, die sich von hunderten typografischer Ornamente über verschiedenste Zierbuchstaben-Alphabete bis hin zu zahlreichen Text- und Display-Schriften erstrecken.

In der zweiten Hälfte der 1990er Jahre begann die Dutch Type Library, unter der Leitung von Dr. Frank E. Blokland, mit der Arbeit an einem Revival auf Grundlage von Rosarts ‘Missel Romain’ und ‘Missel Italique’. Dafür wurde eines der drei Exemplare von Rosarts Schriftmuster des Jahres 1768 aus der Sammlung der Königlichen Bibliothek in Brüssel entliehen und im Atelier von dtl vollständig gescannt.
        Interessanterweise handelte es sich hierbei um dasselbe Schriftmuster, das im Faksimile mit den Anmerkungen von Fernand Baudin und Netty Hoeflake reproduziert und 1973 veröffentlicht wurde. Basierend auf diesem digitalen Material wurde ein erster Satz von analogen Zeichnungen erstellt, die für die manuelle Digitalisierung im ikarus-Format benutzt wurden.

Auch zwanzig Jahre später wird dieses Projekt noch weiter verfolgt und seit einiger Zeit durch die Zusammenarbeit von fünf Absolventen der Expert Class Type Design (EcTd) 2014–2015 des Plantin Institute of Typography in Antwerpen, welche Blokland unterrichtet, unterstützt. Die Absolventen arbeiten mittlerweile seit mehreren Jahren gemeinsam an einem großen Teil des Projekts: an der Herstellung einer Reihe von digitalen Text- und Display-Schriften, verzierten Versal-Alphabeten und Ornamenten auf der Grundlage von Stempeln, Matrizen und Schriftguss-Lettern, die von Rosart gefertigt wurden.
        Das Resultat wird eine umfangreiche Sammlung von digitalen Schriften sein: Acht Gewichte bzw. Stile basierend auf Rosarts Text- und Display-Schriften werden von Lukas Schneider digitalisiert und von der Revolver Type Foundry produziert und veröffentlicht. Neben diesen Schriften wird die Dutch Type Library mehr als 800 Ornamente und vier verschiedene florale Zierschriften publizieren. Diese Schriften werden von Walda Verbaenen und Michel Paré hergestellt.
        Darüber hinaus werden zwei Broschüren veröffentlicht: eine speziell zu den Ornamenten Rosarts und eine zweite, in der diverse Schriftmuster der Text-, Display- und Zierschriften zusammen mit einer Erläuterung des Forschungs- und Produktionsprozesses enthalten sein werden.

Der größte Teil der originalen Materialien von Rosart werden derzeit im Museum Enschedé, welches heute Teil des Noord-Hollands-Archivs in Haarlem in den Niederlande ist, aufbewahrt. Die Druckerei Joh. Enschedé betrieb gleichzeitig die wichtigste Schrift-Gießerei in den Niederlanden im 18. Jahrhundert. Jedoch begann die Gruppe der EcTd-Absolventen mit der Untersuchung des historischen Materials zunächst in der Sammlung des Museums Plantin-Moretus in Antwerpen, Belgien.
        Stempel, Matrizen und Schriftguss-Alphabete wurden intensiv untersucht, genau dokumentiert und detailgetreu reproduziert. Die Verwendung von historischem Material zur Grundlagenforschung und als Erkenntnisgewinnung der Beziehung zur heutigen Praxis des Schriftgestalters, wird in den erwähnten Broschüren über Rosarts Ornamente, Text- und Display-Schriften und verzierten Versal-Alphabeten diskutiert werden.

Man könnte den Wert eines Revival, in einer Zeit in der immer mehr Schriften entwickelt werden, grundsätzlich in Frage stellen. Genauer gesagt: Was ist der Mehrwert von Rosarts Schriften? In seiner Schaffensperiode war Rosart als Stempelschneider beispielsweise weitaus weniger angesehen als sein berühmter Zeitgenosse Johann Michael Fleischmann, dessen Schriften die Grundlage für dtl Fleischmann bildeten. Auch Jahrhunderte später kann Daniel Berkely Updike dem Werk Rosarts nichts Positives abgewinnen, wie in Printing Types: Their History, Forms and Use aus dem Jahr 1922 nachzulesen ist.
        Allerdings trägt ein Revival von Rosarts Schriften auf Grund bestimmter einzigartiger Qualitäten seines Werkes zweifellos zur Reichhaltigkeit der heutigen digitalen typografischen Auswahlmöglichkeiten bei.

Auch wenn diese Serie von digitalen Revivals nicht die Erste ist, die auf Rosarts Schriften basiert, ist es definitiv das umfangreichste Revival-Projekt in dieser Kategorie überhaupt: nicht nur von Rosarts Schriften, sondern auch aller Stempelschneider des 18. Jahrhunderts.

Line

Top